Tag Archives: Qaranjabkii Soomaaliya

Qaranjabkii Soomaaliya

Tusmada

Gogoldhig iyo Xog Waran

Ummadda Soomaalidaa caalamku wuxuu u haystey shacbi isku mid ah, isku isir ah, wada dhashay, isku diin ah boqolkiiba-100 Muslin ah, isku af ah, luqo keli ku wada hadla, isku dhaqan ah. Hase ahaatee, qarnigaan 20aad dabayaaqadiisa waxaa soo if baxay sidii loo haystey fikrad ka duwan, waayo? Waxaa lala yaabay sidey isu gumaadeen, isu dhaceen, u heshiin waayeen; iyo naxariis la’aanta, nacaybka iyo colaadda fogaatey oo ay isu qabaan.

Haddaba, mar hadday ummadi weydo madax aqoon leh eex iyo caadifad qabiil ka fiyoow oo dalkooda iyo dadkiisa daacad u ah, una hagar baxda, waddada toosanna ku hagaajiya, wanaagga ugu yeera xumaantana ka reeba, waxaa hubaal ah in ummaddaas dhexdeeda kala-jajab iyo kala-yaac ku dhacayo.

Waxaan marar badan xusnay 1990kii ilaa 1994kii in ay dalka Soomaaliya ka dhacday wax aan horey dhegi maqal dhaayana loogu arag, taariikhdana loogu sheegin waxa buugani qoraayo haddii loo eego wixii Soomaaliya ka dhacay markii 100 meelood loo qaybiyo meel ahaan ka yar, hase ahaatee waaya arag baa yiri, “Shilkii dhacaba waayaha danbaa sheeko ka hartaa.”

Haddaba, qofkii maanta is yiraahda masiibadii Soomaaliya ku habsatey iyo mashaqadii dagaalladii qabiil sababeen wax ka qor, waxa uu la mid yahay qof dhoobo dhiiqa ah cagaha la galay, waa qof diyaar u noqday cay iyo ammaan, cambaarayn iyo bogaadin, waayo? Waxaa suuragal ah in dadweynuhu buugaag u bogo oo ammaanaan, waxaa la arkaa in dadka qaarkiis dhaliilaan markey ku arkaan wax aaney jeclayn, ama ka waayaan wax ay jeclaan lahaayeen, sababtuna waxaa weeye maahmaahdii ahayd, “Maan dad waa mudcanyo afkood,” ama “Wixii nin la toosani nin la tuur leh.” Sidaa darteed, garsoorka waxaa ku filan dadweynaha, siiba qoreyaalka iyo aqoonyahannada.

Qoraagu wuxuu isku hawlay in uu wax ka iftiimiyo dhacdooyinkii taariikheed ee Soomaaliya ka dhacay 1960kii ilaa 1994kii gaar ahaan burburkii dawladeed iyo baabi’ii deegaan, kala-jajabkii shacbi iyo guud ahaan qaranjabkii Soomaaliya. Buugga waxaa loo qaybiyey afar waaxood oo waax walba gaarkeeda u habeysan tahay, wuxuu buuggu ku qoran yahay af-Soomaali fudud oo dadku wada fahmi karo.

Waaxda koowaad waxay si kooban uga warramaysaa gobanima qaadashadii Soomaaliya tan iyo Kacaankii guusha ku bilowday guul darradana ku dhammaaday.

Waaxda labaad waxay ka hadlaysaa hawlgalladii lagu dumiyey dowladii Soomaaliya iyo ururadii qabiil ee mucaaridka ku ahaa.

Waaxda saddexaad waxay si kooban uga warbixineysaa dagaalladii qabiil iyo dhibaataday abuureen iyo darxumadii ka dhalatay.

Waaxda afraad waxay faallo ka bixineysaa heerkii Soomaaliya gaartey halkeyse maanta adduunka ka joogto, masiibadii ku habsatay iyo sidii caalamku ugu soo gurmaday.

Buugga waxaa lagu habeeyey hab dhaqankii Soomaalida, waxaa ku jira suugaan fara badan oo dhaxalgal ah: gabayo, maahmaah iyo halqabsi. Qoraagu wuxuu door biday in aan magaca qabiil la qarqarin, waayo qabiilku waa dabkii Soomaaliya gubey, buugga ka hadli maayo siyaasadihii reer Galbeedka ee guracnaa iyo shaxdii Soomaaliya loo degey.

1990kii ayaa idaacadda Bii.Bii.Sii-da barafasoor Soomaali ah, waayo arag ah waxay weydiisey su’aal ah: sidee aayaha Soomaaliya noqon doonaa, jabhaduhuse ma dhaami doonaan taliska jira? Isagoo isticmaalaya jawaab dadban wuxuu yiri, “Waxay ila tahay intaan samada la tegin waa in cadaabtii la tagaa, markii cadaabta laga soo baxo waa laga yaabaa in wax hagaagaan.” Haddaba, iyadoo xilligii dowladdii Maxamad Siyaad Barre madaxda ka ahaa dhacday ka soo wareegtey afar sano oo cadaab adduun ah, ciidamadii Qaramada Midoobey la gudoomay in ay Soomaaliya ka baxaan, ayaan u muuqan mustaqbal wanaagsan oo lagu yididiiloodaa arrintu siday noqon doontana Eebbaa og.

Continue reading Qaranjabkii Soomaaliya